W poprzednim materiale poświęconym wynikom ankiet ewaluacyjnych praktyk zawodowych zwróciłem uwagę na istotną różnicę pomiędzy nauką sporządzania operatu szacunkowego a przygotowaniem do samodzielnego wykonywania zawodu rzeczoznawcy majątkowego. Wyniki ankiet pokazały, że praktyki stosunkowo dobrze rozwijają kompetencje związane ze sporządzaniem operatów szacunkowych, natomiast znacznie słabiej przygotowują do takich elementów rzeczywistej działalności zawodowej jak pozyskiwanie danych i zleceń, analiza rynku, kontakt z klientem czy funkcjonowanie rzeczoznawcy majątkowego w realnym otoczeniu zawodowym.

Warto zadać pytanie, czy jest to jedynie kwestia sposobu prowadzenia poszczególnych praktyk, czy też problem ma głębsze źródło – w samej konstrukcji prawnego systemu przygotowywania kandydatów do uzyskania uprawnień zawodowych.

Analiza rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 11 marca 2014 r. w sprawie nadawania uprawnień zawodowych w zakresie szacowania nieruchomości prowadzi do wniosku, że obecny model jest w znacznym stopniu skonstruowany jako droga prowadząca do spełnienia wymogów postępowania kwalifikacyjnego i zdania egzaminu, a nie jako kompleksowy system wdrożenia przyszłego rzeczoznawcy majątkowego do samodzielnego wykonywania działalności zawodowej.

Trzeba przy tym dokonać jednego ważnego zastrzeżenia. Przepisy nie stanowią, że celem praktyki jest wyłącznie przygotowanie do egzaminu. Przeciwnie, rozporządzenie zakłada uczestnictwo kandydata w czynnościach zawodowych, w tym w oględzinach. Jednak zestawienie programu praktyki z konstrukcją późniejszego egzaminu pokazuje bardzo silne powiązanie obu etapów. W praktyce może to powodować, że miarą skuteczności praktyki staje się przygotowanie kandydata do postępowania kwalifikacyjnego, a nie odpowiedź na pytanie, czy jest on rzeczywiście przygotowany do samodzielnego funkcjonowania w zawodzie.

Program praktyki został ujęty w § 4 rozporządzenia. Kandydat ma uczestniczyć w wykonywaniu określonych czynności zawodowych, w tym w oględzinach szacowanych nieruchomości, samodzielnie sporządzić projekty operatów szacunkowych dotyczących co najmniej sześciu różnych rodzajów nieruchomości oraz zapoznać się ze sposobem korzystania z rejestrów i ewidencji prowadzonych przez sądy i administrację oraz z innych dokumentów wykorzystywanych przy szacowaniu. Przy wyborze projektów konieczne jest zastosowanie wszystkich podejść przewidzianych w ustawie o gospodarce nieruchomościami. 

Już sposób sformułowania tych obowiązków jest interesujący.

W odniesieniu do operatów szacunkowych kandydat ma je „samodzielnie sporządzać”, natomiast w odniesieniu do wielu innych elementów warsztatu zawodowego przepisy posługują się pojęciami „uczestniczy” oraz „zapoznaje się ze sposobem korzystania” z rejestrów i dokumentów.

To nie jest różnica wyłącznie językowa.
Oznacza bowiem, że przepisy bardzo precyzyjnie wymagają samodzielności przy przygotowywaniu sześciu projektów operatów szacunkowych, ale nie ustanawiają analogicznego standardu samodzielności np. w zakresie:
•    samodzielnego zgromadzenia kompletnego materiału źródłowego, 
•    kontaktu z klientem, 
•    prowadzenia korespondencji z urzędem, 
•    rozwiązywania problemów powstających przy pozyskiwaniu danych, 
•    określenia wynagrodzenia za usługę, 
•    oceny ryzyka związanego ze zleceniem, 
•    wyjaśnienia klientowi ograniczeń wyceny, 
•    reagowania na naciski dotyczące oczekiwanego wyniku, 
•    późniejszej obrony własnej opinii. 

Prowadzący praktykę ma zapewnić jej właściwą organizację, ustalić harmonogram i umożliwić kandydatowi wykonywanie czynności przewidzianych w programie. Nie istnieje jednak równie rozbudowany normatywny katalog kompetencji związanych z prowadzeniem działalności zawodowej jako takiej.

Szczególne miejsce w konstrukcji praktyki zajmuje sześć projektów operatów szacunkowych. Nie jest to przypadkowe. Te same projekty stają się następnie bezpośrednio związane z postępowaniem kwalifikacyjnym. W przypadku wyboru odpowiedniego trybu części ustnej kandydat dołącza do wniosku o nadanie uprawnień sześć samodzielnie sporządzonych projektów operatów szacunkowych, a tryb egzaminu polega na omawianiu procedur wyceny zastosowanych właśnie w tych projektach. Na etapie wstępnym Komisja sprawdza m.in., czy dziennik praktyki spełnia wymagania formalne oraz czy dołączone projekty dotyczą rodzajów nieruchomości przewidzianych w § 4 rozporządzenia. Dopiero po tej kontroli kandydat zostaje dopuszczony do egzaminu. 

Powstaje zatem bardzo czytelny ciąg: praktyka → sześć projektów → weryfikacja formalna → egzamin → uzyskanie uprawnień. Taki model z natury rzeczy ukierunkowuje praktykę na wymagania późniejszego postępowania kwalifikacyjnego.

Nie musi to oznaczać, że praktyka jest prowadzona źle. Oznacza jednak, że system prawny znacznie precyzyjniej definiuje, co kandydat powinien przygotować na potrzeby egzaminu, niż czego powinien nauczyć się na potrzeby pierwszego dnia samodzielnej działalności zawodowej.

W przypadku części pisemnej charakter egzaminu nie pozostawia większych wątpliwości. Egzamin trwa 90 minut i polega na rozwiązaniu testu wielokrotnego wyboru obejmującego 90 pytań. Zakres merytoryczny pytań odpowiada zagadnieniom określonym w przepisach dotyczących minimalnych wymogów programowych studiów podyplomowych w zakresie wyceny nieruchomości. Warunkiem dopuszczenia do części ustnej jest uzyskanie co najmniej 65 punktów. Jest to zatem klasyczna weryfikacja wiedzy teoretycznej i znajomości regulacji, zasad oraz metodyki wyceny. Nie sposób w ramach tak skonstruowanego testu sprawdzić umiejętności zawodowych wymagających działania w realnej sytuacji. Wyraźnie brakuje jakiegokolwiek zadania do rozwiązania przez kandydata.

Bardziej interesująca jest natomiast konstrukcja części ustnej. Część ustna formalnie sprawdza „przygotowanie praktyczne” – ale w jaki sposób?

Rozporządzenie stanowi, że w trakcie całego egzaminu Komisja sprawdza przygotowanie teoretyczne i praktyczne kandydata do wykonywania działalności zawodowej. W § 30 rozporządzenia użyto jeszcze bardziej jednoznacznego określenia: „przygotowanie praktyczne kandydatów sprawdza się w części ustnej egzaminu”. Kluczowe jest jednak pytanie, na czym to sprawdzenie praktycznego przygotowania faktycznie polega. Kandydat nie otrzymuje potencjalnego zlecenia. Nie wykonuje oględzin. Nie wyszukuje samodzielnie dokumentów i danych. Nie otrzymuje niepełnego materiału wymagającego ustalenia dalszego sposobu postępowania. Nie prowadzi rozmowy z klientem. Nie wykonuje wyceny w czasie egzaminu. Nie rozwiązuje sytuacji konfliktowej.

Zamiast tego – zależnie od wybranego trybu – kandydat:
1.    omawia procedury wyceny zastosowane w dwóch projektach operatów szacunkowych wybranych spośród sześciu, albo 
2.    omawia dwie wylosowane procedury wyceny, z uwzględnieniem rodzaju nieruchomości i celu wyceny. 

Jest to zasadnicza różnica. „Omówienie procedury” nie jest tym samym co „obrona projektu operatu szacunkowego”

W środowisku zawodowym część ustna egzaminu bywa potocznie określana jako „obrona projektów operatów szacunkowych”. Takie określenie nie odpowiada jednak konstrukcji rozporządzenia. Przepis nie stanowi o „obronie projektu operatu szacunkowego”. Mówi o omówieniu procedury wyceny nieruchomości zastosowanej w projekcie operatu szacunkowego. Przedmiotem oceny jest przede wszystkim omówiona przez kandydata procedura wyceny, a zakres pytań zespołu kwalifikacyjnego został powiązany z podstawami prawnymi, podejściami, metodami i technikami wyceny, źródłami informacji oraz analizą rynku. Pytania można zadawać wyłącznie do omówionej wcześniej przez kandydata „procedury”, a nie do „projektu operatu szacunkowego”. Różnica nie ma charakteru semantycznego. 

Obrona konkretnego projektu operatu szacunkowego oznaczałaby konieczność wykazania, dlaczego w rzeczywistej sprawie m.in.:
•    pozyskano właśnie takie, a nie inne dane, 
•    przyjęto konkretny rynek, 
•    odrzucono określone transakcje, 
•    wybrano dane nieruchomości podobne, 
•    przyjęto określone cechy i ich wpływ, 
•    określono konkretny poziom dochodu lub stopy kapitalizacji, 
•    uzyskany wynik jest wiarygodny, 
•    alternatywne rozwiązania są mniej właściwe, 
•    formułowane wobec opinii zarzuty są zasadne albo niezasadne. 

Tymczasem przedmiotem egzaminu jest przede wszystkim zdolność kandydata do przedstawienia i wyjaśnienia procedury. Potwierdza to szczegółowy katalog elementów podlegających omówieniu.

Przy omawianiu procedury kandydat przedstawia m.in.:
•    przedmiot i zakres wyceny, 
•    cel wyceny, 
•    podstawy prawne i uzasadnienie ich zastosowania, 
•    daty istotne dla określenia wartości, 
•    źródła danych, 
•    charakterystykę nieruchomości, 
•    analizę i charakterystykę rynku, 
•    sposób uwzględnienia zmiany poziomu cen, 
•    ustalanie cech rynkowych i ich stanów, 
•    sposób określenia korekt, 
•    w podejściu dochodowym – analizę czynszów lub dochodu oraz stopy kapitalizacji albo dyskontowej, 
•    wybór podejścia, metody i techniki, 
•    sposób wykonania obliczeń, 
•    uzasadnienie wyniku, 
•    znaczenie klauzul i załączników. 

Po takim omówieniu Komisja zadaje kandydatowi pytania dotyczące podstaw prawnych, podejść, metod i technik wyceny, źródeł informacji oraz analizy rynku. Zakres ten jest niewątpliwie istotny i wymaga dobrej znajomości procesu wyceny. Nie należy więc deprecjonować jego znaczenia. Jednocześnie trudno nie zauważyć, że egzamin sprawdza przede wszystkim, czy kandydat zna procedurę, rozumie ją i potrafi ją ustnie przedstawić. W tym znaczeniu część określona w rozporządzeniu jako sprawdzian „przygotowania praktycznego” jest w znacznym stopniu ustnym sprawdzianem wiedzy proceduralnej i umiejętności prezentowania wiedzy teoretycznej w określonym przypadku. Nie jest natomiast egzaminem praktycznym w takim rozumieniu, w jakim praktyczność oznaczałaby rzeczywiste wykonywanie czynności zawodowych.

Szczególnie charakterystyczna jest możliwość wyboru trybu, w którym kandydat w części ustnej w ogóle nie przedstawia swoich projektów operatów szacunkowych, lecz omawia dwie wylosowane procedury wyceny. To rozwiązanie jednoznacznie pokazuje, że przedmiotem oceny nie jest przygotowany przez kandydata projekt jako rezultat określonej pracy zawodowej. Z kolei osoby, które udokumentują dwuletnie doświadczenie zawodowe świadczące o nabyciu wiedzy i umiejętności w zakresie wyceny nieruchomości, w ogóle nie są zobowiązane do sporządzania projektów operatów szacunkowych. Przedmiotem oceny jest więc wyłącznie znajomość i teoretyczne rozumienie procedury wyceny. Jeżeli przygotowanie praktyczne może zostać zweryfikowane bez odnoszenia się do konkretnego opracowania wykonanego przez kandydata, to trudno utożsamiać ten etap z klasycznie rozumianą „obroną projektu operatu szacunkowego”.

Najbardziej wymowne jest jednak nie tylko to, co znajduje się w programie egzaminu, lecz także to, czego egzamin nie weryfikuje. Obecna konstrukcja postępowania kwalifikacyjnego nie pozwala w sposób rzeczywisty sprawdzić, czy przyszły rzeczoznawca majątkowy potrafi:
•    samodzielnie pozyskać dane potrzebne do konkretnego zlecenia; 
•    ocenić, których dokumentów brakuje i gdzie należy ich poszukiwać; 
•    przeprowadzić oględziny i właściwie zareagować na pojawiający się podczas nich problem; 
•    przeprowadzić profesjonalną rozmowę z klientem; 
•    ustalić z klientem właściwy przedmiot, zakres i cel wyceny; 
•    zachować się asertywnie wobec klienta oczekującego określonego wyniku; 
•    rozpoznać konflikt interesów; 
•    ocenić pracochłonność zlecenia; 
•    określić racjonalne wynagrodzenie za własną pracę; 
•    uwzględnić w wynagrodzeniu koszty pozyskania danych, oględzin, dojazdów czy dodatkowych czynności; 
•    ocenić ryzyko odpowiedzialności związanej ze zleceniem; 
•    reagować na zarzuty wobec operatu szacunkowego; 
•    zachować się podczas przesłuchania przed sądem; 
•    przedstawić opinię w warunkach sporu stron; 
•    poradzić sobie z presją, której przedmiotem może być wynik wyceny; 
•    zdecydować, czy zgłoszony zarzut wymaga obrony własnego stanowiska, czy przeciwnie – korekty popełnionego błędu. 

Nie oznacza to, że wszystkie te elementy powinny być objęte państwowym egzaminem. Pokazuje natomiast, że zdanie obecnego egzaminu nie może być utożsamiane ze sprawdzeniem gotowości kandydata do wykonywania zawodu.

Tu ujawnia się zasadniczy problem konstrukcyjny systemu. Rozporządzenie tworzy stosunkowo czytelną miarę wykonania praktyki: kandydat ma odbyć określone czynności, udokumentować je w dzienniku oraz samodzielnie sporządzić projekty operatów szacunkowych wymaganych kategorii. Projekty te są następnie powiązane z postępowaniem kwalifikacyjnym. W efekcie dla kandydata, ale także dla prowadzącego praktykę, naturalnym punktem odniesienia może stać się pytanie: 

Tymczasem z punktu widzenia funkcji praktyki pytanie powinno brzmieć znacznie szerzej:

Odpowiedzi na te dwa pytania nie są tożsame. Nie jest to zarzut wobec prowadzących praktyki, z których wielu już dziś wykracza daleko poza minimum wynikające z przepisów. Problem ma charakter systemowy: regulacje wymagają od nich przede wszystkim realizacji i udokumentowania określonego programu, nie wyposażając ich jednocześnie w jednolity model oceny poziomu kompetencji osiągniętych przez praktykanta.

W tym miejscu warto postawić jeszcze jedno pytanie. Być może zasadniczy problem nie polega wyłącznie na tym, jakie czynności znalazły się w programie praktyki, ale również na tym, w jaki sposób oceniamy rezultat ich wykonania. Obecny model ma w dużej mierze charakter zadaniowy. Kandydat uczestniczy w określonych czynnościach, odbywa praktykę przez wymagany okres, dokonuje wpisów w dzienniku oraz przygotowuje wymagane projekty operatów szacunkowych. Po zakończeniu praktyki prowadzący potwierdza zrealizowanie jej programu, a organizator sprawdza spełnienie warunków jej odbycia. Z punktu widzenia formalnego taki model jest zrozumiały. Pozwala w stosunkowo jednoznaczny sposób ustalić, czy kandydat wykonał wymagany program. Pojawia się jednak pytanie, czy wykonanie określonej liczby czynności jest wystarczającym dowodem osiągnięcia kompetencji wymaganych do samodzielnego wykonywania zawodu. Można przecież sporządzić sześć poprawnych projektów operatów, korzystając ze stałej pomocy prowadzącego praktykę. Można uczestniczyć w oględzinach, nie będąc nigdy osobą odpowiedzialną za ich zaplanowanie. Można zapoznać się ze sposobem pozyskania danych, nie podejmując ani razu samodzielnej decyzji, jakich danych w konkretnej sprawie brakuje i gdzie należy ich szukać. Można wreszcie poznać prawidłową procedurę wyceny bez zetknięcia się z sytuacją, w której kilka rozwiązań jest formalnie dopuszczalnych, a rzeczoznawca musi samodzielnie wybrać to, które uznaje za najbardziej właściwe. Tymczasem właśnie takie sytuacje stanowią codzienność wykonywania zawodu.

W praktyce zawodowej można wyróżnić co najmniej kilka poziomów zaangażowania kandydata. Pierwszym jest obserwacja pracy rzeczoznawcy. Drugim – wykonywanie pojedynczych czynności według jego instrukcji. Trzecim – samodzielne wykonanie zadania, którego wynik jest następnie sprawdzany przez prowadzącego. Dopiero kolejny poziom polega na samodzielnym zdiagnozowaniu problemu, wyborze sposobu postępowania, wykonaniu czynności i obronie podjętych decyzji. Z punktu widzenia przygotowania do zawodu różnica pomiędzy tymi poziomami jest zasadnicza. Kandydat może bowiem uczestniczyć w kilkunastu oględzinach, a mimo to po uzyskaniu uprawnień po raz pierwszy samodzielnie zastanawiać się, co właściwie powinien podczas oględzin sprawdzić. Może wielokrotnie otrzymać od prowadzącego gotowy zbiór transakcji, a po uzyskaniu uprawnień po raz pierwszy stanąć przed problemem samodzielnego zdefiniowania rynku i ustalenia, dlaczego niektórych transakcji nie należy wykorzystać. Dlatego być może w ocenie praktyki należałoby mniej pytać „czy kandydat wykonywał daną czynność?”, a częściej „na jakim poziomie samodzielności potrafi ją wykonać?”.

Wycena nieruchomości nie jest działalnością polegającą wyłącznie na zastosowaniu prawidłowego algorytmu. W wielu przypadkach przepisy i metodologia wyznaczają granice dopuszczalnego działania, ale nie dają jednej odpowiedzi. Rzeczoznawca musi określić właściwy rynek, ocenić jakość informacji, ustalić podobieństwo nieruchomości, ocenić znaczenie poszczególnych danych oraz zdecydować, czy uzyskany wynik jest wystarczająco wiarygodny. Doświadczenie zawodowe polega więc również na nabywaniu zdolności rozpoznawania sytuacji, w których nie wystarcza mechaniczne zastosowanie znanej procedury. Być może właśnie tę kompetencję najtrudniej jest dzisiaj uchwycić pomiędzy praktyką a egzaminem. Paradoksalnie potwierdza to również konstrukcja alternatywnych dróg spełnienia wymogów praktycznych. Ustawa zwalnia z obowiązku odbywania sześciomiesięcznej praktyki m.in. osobę posiadającą udokumentowane dwuletnie doświadczenie zawodowe świadczące o nabyciu wiedzy i umiejętności na odpowiednim poziomie. Dla takiego kandydata część ustna odbywa się w trybie dwóch wylosowanych procedur, a więc nie wymaga przedstawienia sześciu projektów. Oznacza to, że sam system prawny dopuszcza założenie, iż kompetencję można nabyć i wykazać inaczej niż poprzez wykonanie sześciu określonych produktów. Warto zatem zapytać, czy podobnego sposobu myślenia nie należałoby w większym stopniu zastosować także do podstawowej ścieżki praktyki zawodowej. Elementem profesjonalnego osądu jest przy tym również umiejętność rozpoznania granic własnych kompetencji i sytuacji, w której prawidłowym działaniem nie jest samodzielne podjęcie decyzji, lecz konsultacja, pozyskanie dodatkowych danych albo odmowa podjęcia zlecenia.

Warto zauważyć, że podejście oparte na kompetencjach nie jest rozwiązaniem abstrakcyjnym. W systemie RICS droga Assessment of Professional Competence wiąże doświadczenie zawodowe ze zdefiniowanymi kompetencjami, a kandydat odbywający structured training może przystąpić do końcowej oceny dopiero po potwierdzeniu przez osoby nadzorujące osiągnięcia wymaganego poziomu kompetencji. Elementem oceny jest również case study dotyczące rzeczywistego projektu, w którym kandydat uczestniczył. Co istotne z punktu widzenia omawianego problemu, dla ścieżki Valuation katalog kompetencji nie ogranicza się do samego szacowania. Obejmuje również m.in. etykę i profesjonalizm, obsługę klienta, komunikację i negocjacje, planowanie działalności, zarządzanie danymi oraz zapobieganie konfliktom i rozwiązywanie sporów. Nie oznacza to oczywiście, że system ten powinien zostać przeniesiony do Polski. Pokazuje jednak, że możliwe jest konstruowanie kwalifikacji zawodowej wokół pytania o kompetencje zawodowe, a nie jedynie wokół wykonania określonej liczby opracowań.

Pozytywny wynik postępowania kwalifikacyjnego prowadzi do uzyskania uprawnień zawodowych. Od tego momentu osoba, która jeszcze niedawno była praktykantem, może znaleźć się w zupełnie nowej sytuacji. Nie sporządza już projektu operatu szacunkowego, którego błędy może wskazać prowadzący praktykę. Sporządza operat szacunkowy jako rzeczoznawca majątkowy i ponosi za niego własną odpowiedzialność. To jakościowo inny poziom. Od pierwszych samodzielnych zleceń rzeczoznawca majątkowy musi podejmować decyzje dotyczące danych, metodyki, warunków zlecenia, zakresu swojej odpowiedzialności, wynagrodzenia i relacji z klientem. Nikt nie jest już zobowiązany do sprawdzenia jego pracy przed przekazaniem jej odbiorcy. Może również bardzo szybko znaleźć się w sytuacji, w której jego operat szacunkowy zostanie zakwestionowany przez stronę postępowania, pełnomocnika, organ administracji, sąd, innego rzeczoznawcę majątkowego czy organizację zawodową dokonującą oceny jego prawidłowości.

Właśnie dlatego granica pomiędzy przygotowaniem do egzaminu a przygotowaniem do zawodu ma tak duże znaczenie.

Wnioski te pozostają spójne z wynikami ankiet przeprowadzonych wśród praktykantów. Z jednej strony bardzo wysoko oceniono wpływ praktyk na umiejętność „technicznego” sporządzania operatów szacunkowych. Z drugiej – znacznie słabiej rozwijane były kompetencje związane z pozyskiwaniem danych i oceną ich wiarygodności, komunikacją z klientem, współpracą z innymi profesjonalistami, analizowanie rynku nieruchomości czy rzeczywistym funkcjonowaniem w otoczeniu zawodowym. Część z respondentów wskazywała wprost brak wiedzy o prowadzeniu działalności od strony organizacyjno-biznesowej i potrzebę stopniowego powierzania praktykantowi większej liczby samodzielnych zadań. Trudno uznać te wyniki za całkowicie przypadkowe, jeżeli zestawi się je z konstrukcją regulacyjną całego procesu.

Sześć projektów operatów szacunkowych, obowiązek poznania różnych podejść, egzamin testowy i ustne omawianie procedur być może mają swoje uzasadnienie. Pozwalają w sposób względnie jednolity sprawdzić teoretyczną wiedzę kandydatów. Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy spełnienie tych wymogów zaczynamy utożsamiać z pełnym przygotowaniem zawodowym. Egzamin państwowy może sprawdzić wiedzę teoretyczną i zdolność w miarę możliwości pełnego omówienia procedury. Nie jest jednak w stanie odtworzyć całego środowiska, w którym funkcjonuje rzeczoznawca majątkowy.

Dlatego rolą praktyki zawodowej powinno być również uzupełnienie tego, czego z natury rzeczy nie sprawdzi egzamin.

To właśnie tutaj szczególnego znaczenia nabiera potrzeba środowiskowego opracowania „Dobrych praktyk prowadzenia praktyk zawodowych”. Mogą one uzupełniać „prawne minimum” o elementy, których przepisy nie opisują szczegółowo: realny kontakt z klientem, samodzielne pozyskiwanie danych i ocena ich wiarygodności, zasady wyceny własnej pracy, świadomość odpowiedzialności, zachowania asertywne, rozwiązywanie sytuacji konfliktowych, poznawanie organizacji działalności oraz stopniowe przejmowanie odpowiedzialności za wykonywane zadania. Uzyskanie uprawnień zawodowych i osiągnięcie pełnej samodzielności zawodowej nie są tym samym zdarzeniem. Uprawnienie wyznacza moment, od którego dana osoba może wykonywać zawód i ponosi za swoją działalność odpowiedzialność. Nie może jednak automatycznie oznaczać, że w tej samej chwili posiada ona doświadczenie pozwalające z jednakową pewnością realizować każdy rodzaj zlecenia. Można zatem mówić o naturalnej „luce przejścia” pomiędzy statusem kandydata a statusem samodzielnego profesjonalisty. Rolą dobrej praktyki zawodowej powinno być możliwie największe ograniczenie tej luki.

Zasadniczym celem dyskusji o praktykach nie powinno być przeciwstawianie egzaminu praktycznemu przygotowaniu. Oba elementy są potrzebne. Chodzi o dostrzeżenie, że elementy te realizują różne funkcje. Praktyka powinna odpowiadać na szersze pytanie: czy kandydat w ocenie opiekuna praktyki potrafi wykorzystać tę wiedzę w realnym środowisku wykonywania zawodu?

Obecna regulacja znacznie dokładniej opisuje pierwszą z tych funkcji niż drugą. Dlatego wyzwaniem dla środowiska zawodowego pozostaje takie rozwijanie jakości praktyk, aby ich rezultatem nie było wyłącznie przygotowanie kandydata do egzaminu, ale przygotowanie przyszłego rzeczoznawcy majątkowego do samodzielnego wykonywania zawodu. Różnica pomiędzy tymi dwoma celami może wydawać się niewielka. W rzeczywistości jest fundamentalna.

I właśnie wypełnienie przestrzeni pomiędzy tymi dwoma etapami powinno być jednym z najważniejszych celów dalszego doskonalenia systemu praktyk zawodowych. Temat przygotowania kandydatów do wykonywania zawodu rzeczoznawcy majątkowego będziemy kontynuować.

Problemem nie jest zatem samo istnienie egzaminu testowego, sześciu projektów operatów czy ustnego omawiania procedur. Każdy z tych elementów może pełnić ważną funkcję. Problem zaczyna się wówczas, gdy wykonanie programu utożsamimy z osiągnięciem kompetencji, a uzyskanie uprawnień – z pełną gotowością zawodową. Być może kolejnym etapem dyskusji nie powinno być więc pytanie, czy do programu praktyki należy dopisać jeszcze kilka czynności. Ważniejsze wydaje się pytanie, jaki minimalny zestaw kompetencji powinien posiadać człowiek w dniu, w którym po raz pierwszy podpisuje operat szacunkowy własnym nazwiskiem i bierze za niego pełną odpowiedzialność. Jeżeli środowisko potrafi odpowiedzieć na to pytanie, wówczas można dopiero zastanawiać się, jakie zadania w czasie praktyki, jakie formy mentoringu i jaki sposób weryfikacji najlepiej prowadzą do osiągnięcia tego rezultatu. Byłoby to przejście od systemu przygotowującego przede wszystkim do uzyskania uprawnień do systemu przygotowującego do odpowiedzialnego korzystania z tych uprawnień.

Krzysztof Gabrel - Prezydent PFSRM
dr inż. Aneta Chmielewska – Zespół PFSRM ds. zawodowych (Polskie Stowarzyszenie Rzeczoznawców Wyceny Nieruchomości im. prof. Andrzeja Hopfera)

Link do pierwszego artykułu z tej serii pt. „Jak praktykanci oceniają praktyki zawodowe w zakresie szacowania nieruchomości? Wyniki ankiety i wnioski dla dalszego doskonalenia praktyk”: https://pfsrm.pl/aktualnosci/item/967-jak-praktykanci-oceniaja-praktyki-zawodowe-w-zakresie-szacowania-nieruchomosci-wyniki-ankiety-i-wnioski-dla-dalszego-doskonalenia-praktyk