W dniach 19–20 października 2026 r. miałem okazję uczestniczyć w Kopernikańskim Kongresie Mediacji w Toruniu, którego tematem przewodnim była „Mediacja w sektorze publicznym”. Następnie, 22 października, wziąłem udział w Seminarium Mediacyjnym „Perspektywy i kierunki zmian – Etyka i odpowiedzialność zawodowa mediatora”, zorganizowanym w Warszawie. W obu wydarzeniach uczestniczyli również inni przedstawiciele środowiska rzeczoznawców majątkowych. Jako Prezydent Polskiej Federacji Stowarzyszeń Rzeczoznawców Majątkowych miałem możliwość przyjrzenia się aktualnym kierunkom rozwoju mediacji w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem jej roli w sektorze publicznym, a także wymiany poglądów na temat możliwości wykorzystania mediacji w rozwiązywaniu sporów dotyczących nieruchomości i praw majątkowych.

Oba wydarzenia stworzyły przestrzeń do dyskusji o przyszłości mediacji w Polsce, jej znaczeniu dla sprawnego funkcjonowania państwa, rozwiązywania konfliktów oraz budowania zaufania społecznego. Szczególnie istotnym zagadnieniem była możliwość szerszego wykorzystywania mediacji w działalności administracji publicznej, samorządów zawodowych oraz w sporach gospodarczych z udziałem podmiotów publicznych.

Z perspektywy Polskiej Federacji Stowarzyszeń Rzeczoznawców Majątkowych problematyka ta zasługuje na szczególną uwagę. W wielu sporach dotyczących nieruchomości, praw majątkowych czy rozliczeń finansowych zasadnicze znaczenie ma bowiem wartość nieruchomości, określenie wysokości należnych świadczeń lub rozwiązywanie sporów dotyczących ekonomicznych aspektów korzystania z nieruchomości. Profesjonalna wiedza rzeczoznawców majątkowych może stanowić istotne wsparcie procesu mediacyjnego, umożliwiając stronom prowadzenie rozmów w oparciu o obiektywne ustalenia i rzetelne przesłanki ekonomiczne.

Kopernikański Kongres Mediacji – mediacja w sektorze publicznym
Kopernikański Kongres Mediacji odbył się w dniach 19–20 października 2026 r. na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Głównymi organizatorami wydarzenia były Miasto Toruń oraz Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Kongres został objęty patronatem honorowym między innymi przez Ministerstwo Sprawiedliwości, Rzecznika Finansowego oraz Wojewodę Kujawsko-Pomorskiego. Wydarzenie zgromadziło przedstawicieli administracji rządowej i samorządowej, środowiska naukowego, wymiaru sprawiedliwości, instytucji publicznych, samorządów zawodowych oraz praktyków zajmujących się mediacją i alternatywnymi metodami rozwiązywania sporów.

Nieprzypadkowo miejscem organizacji Kongresu był Toruń. Współpraca Miasta Torunia z Wydziałem Prawa i Administracji UMK obejmuje bowiem prowadzenie badań naukowych oraz realizację przedsięwzięć związanych z opracowaniem i wdrażaniem mechanizmów mediacji w sprawach administracyjnych. Jednym z istotnych elementów drugiego dnia Kongresu była prezentacja projektu badawczego „Opracowanie i wdrożenie mechanizmów mediacji w sprawach administracyjnych”. Inicjatywa ta pokazuje, że dyskusja o mediacji w administracji publicznej nie ogranicza się do postulatów legislacyjnych, lecz obejmuje również poszukiwanie konkretnych rozwiązań organizacyjnych i proceduralnych umożliwiających jej praktyczne wykorzystywanie.

Pierwszy dzień Kongresu, 19 października, rozpoczął się od wystąpień inauguracyjnych oraz wykładu dr hab. Magdaleny Tabernackiej, prof. Uniwersytetu Wrocławskiego, poświęconego prawnym obowiązkom państwa w zakresie zapewniania możliwości korzystania z mediacji. Jednym z najważniejszych punktów programu była debata ekspercka z udziałem przedstawicieli centralnych instytucji państwowych, środowiska akademickiego oraz zawodów prawniczych.

W debacie uczestniczyli: Wiceminister Sprawiedliwości Arkadiusz Myrcha, Prezes NIK Mariusz Haładyj, Wiceprezes Prokuratorii Generalnej SP Artur Woźnicki, Rzeczniczka Małych i Średnich Przedsiębiorców Agnieszka Majewska, Rzecznik Finansowy Michał Ziemiak, Dyrektor Generalna Sądu Arbitrażowego przy KIG Agnieszka Durlik, Prezes Centrum Mediacji KIG Agnieszka Zemke-Górecka, Dziekan Wydziału Prawa i Administracji UMK Maciej Serowaniec, dziekan OIRP w Toruniu Dorota Sylwestrzak oraz Wiceprezes Sądu Rejonowego w Toruniu Katarzyna Malinowska. Debatę prowadził Tomasz Pietryga, redaktor naczelny „Dziennika Gazety Prawnej”.

Rozmowy koncentrowały się na korzyściach wynikających z mediacji, barierach ograniczających jej rozwój, potrzebie zwiększania świadomości społecznej oraz konieczności budowania odpowiednich rozwiązań organizacyjnych i prawnych. Szczególną uwagę poświęcono mediacji w administracji publicznej, w tym zagadnieniom odpowiedzialności osób podejmujących decyzje w imieniu instytucji publicznych. W praktyce jedną z istotnych barier upowszechniania mediacji pozostaje obawa przedstawicieli administracji przed odpowiedzialnością za zawarcie ugody, nawet w sytuacji, gdy porozumienie może być rozwiązaniem bardziej racjonalnym, szybszym i korzystniejszym ekonomicznie niż wieloletni spór.

Podczas debaty wskazywano również na doświadczenia Prokuratorii Generalnej RP, gdzie, według informacji przedstawionych w trakcie Kongresu, skuteczność mediacji osiągnęła w ostatnim roku poziom około 90%. To szczególnie interesujący przykład możliwości wykorzystywania polubownych metod rozwiązywania sporów w sprawach, w których występuje interes publiczny.

Z debaty wyraźnie wynikało, że rozwój mediacji wymaga nie tylko odpowiednich regulacji prawnych, ale przede wszystkim zmiany sposobu myślenia o rozwiązywaniu konfliktów. Kluczowe znaczenie mają edukacja, zaufanie oraz przekonanie, że zawarcie racjonalnej ugody nie jest przejawem słabości instytucji publicznej, lecz świadectwem odpowiedzialnego zarządzania sprawami publicznymi.

Jednym z najważniejszych wydarzeń Kongresu było podpisanie 19 października 2026 r. Deklaracji Toruńskiej na rzecz upowszechniania mediacji w sektorze publicznym. Dokument ten ma szczególne znaczenie, ponieważ stanowi wspólne stanowisko przedstawicieli instytucji państwowych, samorządowych i środowisk zawodowych w sprawie zwiększenia roli mediacji w życiu publicznym.

Wśród sygnatariuszy Deklaracji znaleźli się: dr Arkadiusz Myrcha – Wiceminister Sprawiedliwości, podpisujący dokument w imieniu Ministra Sprawiedliwości; dr Michał Ziemiak – Rzecznik Finansowy; Agnieszka Majewska – Rzeczniczka Małych i Średnich Przedsiębiorców; Artur Woźnicki – Wiceprezes Prokuratorii Generalnej RP, podpisujący dokument w imieniu Prezesa Prokuratorii Generalnej RP; Michał Koniuch – Wicewojewoda Kujawsko-Pomorski, podpisujący dokument w imieniu Wojewody Kujawsko-Pomorskiego; Paweł Gulewski – Prezydent Miasta Torunia; prof. dr hab. Andrzej Tretyn – Rektor Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu; Agnieszka Durlik – Dyrektor Generalna Sądu Arbitrażowego przy Krajowej Izbie Gospodarczej; dr hab. Dorota Sylwestrzak, prof. UMK – Dziekan Okręgowej Izby Radców Prawnych w Toruniu oraz adw. Marta Sztachelska – reprezentująca Dziekana Kujawsko-Pomorskiej Izby Adwokackiej w Toruniu.

Deklaracja podkreśla znaczenie mediacji dla budowania nowoczesnego i odpowiedzialnego państwa, wzmacniania zaufania obywateli do instytucji publicznych oraz poszukiwania rozwiązań uwzględniających zarówno interes publiczny, jak i uzasadnione interesy poszczególnych stron.

Z uwagi na wagę zawartego w niej przesłania przytaczamy poniżej pełną treść dokumentu.

Deklaracja Toruńska nie jest aktem normatywnym i nie ustanawia nowych obowiązków prawnych. Jej znaczenie polega przede wszystkim na wyrażeniu wspólnego stanowiska instytucji publicznych i środowisk zawodowych, które dostrzegają potrzebę rozwijania mediacji jako jednego z instrumentów odpowiedzialnego wykonywania zadań publicznych. W szczególności warto zwrócić uwagę na zaakcentowaną w Deklaracji potrzebę uwzględniania zarówno interesu publicznego, jak i uzasadnionych interesów stron. W postępowaniach administracyjnych oraz sporach z udziałem podmiotów publicznych nie zawsze chodzi bowiem o proste przeciwstawienie interesu obywatela interesowi państwa. Niejednokrotnie możliwe jest wypracowanie rozwiązania, które pozostając w granicach obowiązującego prawa, lepiej realizuje cele działania administracji, ogranicza koszty postępowania i pozwala uniknąć długotrwałego konfliktu. W tym właśnie należy upatrywać jednej z najważniejszych wartości mediacji w sektorze publicznym.

Obrady 20 października poświęcono szczegółowym zagadnieniom dotyczącym funkcjonowania mediacji, kierunków zmian legislacyjnych oraz doświadczeń związanych z jej praktycznym wykorzystywaniem.

Po prezentacji projektu badawczego „Opracowanie i wdrożenie mechanizmów mediacji w sprawach administracyjnych” odbyły się dwa panele konferencyjne.

I panel – podstawy mediacji, kierunki zmian i bariery w administracji publicznej.

Pierwszy panel obejmował m.in. następujące wystąpienia:

Dr hab. Sławomir Fundowicz, prof. KUL – „Personalistyczne podstawy mediacji w administracji publicznej”. Wystąpienie poświęcone było aksjologicznym podstawom mediacji, w szczególności znaczeniu podmiotowości człowieka i poszanowania jego godności w relacjach z administracją publiczną.

Dr hab. Monika Haczkowska, prof. UWr – „Proponowany a pożądany kierunek zmian w polskim modelu mediacji”. Tematyka wystąpienia koncentrowała się na ocenie kierunków rozwoju polskiego systemu mediacji oraz potrzebie dostosowania rozwiązań prawnych do praktycznych oczekiwań uczestników postępowań.

Radca prawny Anna Gadomska – „Publiczny ADR jako sposób realizacji obowiązku państwa w zakresie zapewnienia dostępu do pozasądowych metod rozwiązywania sporów”. Referat dotyczył roli państwa w zapewnianiu obywatelom rzeczywistego dostępu do alternatywnych metod rozwiązywania sporów oraz znaczenia publicznych mechanizmów ADR.

Adw. dr Karol Kosiński – „Publicznoprawny wymiar mediacji w działalności samorządów zawodowych”. Wystąpienie odnosiło się do możliwości wykorzystywania mediacji w działalności samorządów zawodowych, w tym w relacjach i sporach występujących w ramach wykonywania zawodów regulowanych.

Adw. Małgorzata Albrecht-Pakuła – „Bariery mediacji administracyjnej w Polsce”. Przedmiotem wystąpienia były przeszkody utrudniające upowszechnianie mediacji w postępowaniach administracyjnych, zarówno o charakterze prawnym, jak i organizacyjnym oraz praktycznym.

II panel – mediacja gospodarcza, kontraktowa i administracyjna w praktyce.

Drugi panel obejmował zagadnienia związane z praktycznym wykorzystaniem mediacji, również w sprawach dotyczących działalności gospodarczej i wykonywania zadań publicznych.

Dr Paweł Kłos – „Mediacja gospodarcza jako instrument wspomagający wykonywanie zadań publicznych (spory cywilnoprawne z udziałem podmiotów publicznych)”. Wystąpienie dotyczyło wykorzystania mediacji gospodarczej w sporach, których stroną są podmioty publiczne, oraz możliwości ograniczania kosztów i czasu rozstrzygania konfliktów.

Adw. Edyta Bocianiak – „Mediacja w sporach kontraktowych – zagadnienia praktyczne”. Przedstawiono problematykę mediacji w sporach wynikających z realizacji umów, ze szczególnym uwzględnieniem praktycznych uwarunkowań dochodzenia do porozumienia.

Dr Przemysław Kuczkowski – „Mediacja w postępowaniu administracyjnym po nowelizacji z 2025 r. – ocena zmian”. Referat dotyczył oceny zmian legislacyjnych odnoszących się do mediacji administracyjnej oraz ich potencjalnego znaczenia dla praktyki postępowań prowadzonych przez organy administracji.

Dr Patryk Wawrzyński i Malwina Kostrzewska – „UrbanLab jako przestrzeń testowania mediacji”. Wystąpienie dotyczyło możliwości wykorzystywania środowisk eksperymentalnych i współpracy różnych interesariuszy do testowania oraz rozwijania rozwiązań mediacyjnych.

Przedstawiona podczas Kongresu różnorodność problematyki potwierdza, że mediacja znajduje zastosowanie nie tylko w tradycyjnych sporach cywilnych i gospodarczych, ale również w działalności instytucji publicznych, samorządów zawodowych, uczelni oraz innych organizacji realizujących zadania o charakterze publicznym.

Mediacja w sektorze publicznym a działalność rzeczoznawców majątkowych
Z punktu widzenia środowiska rzeczoznawców majątkowych szczególne znaczenie mają możliwości wykorzystania mediacji w sporach dotyczących nieruchomości, gospodarowania mieniem publicznym oraz rozliczeń majątkowych między podmiotami publicznymi i prywatnymi. Spory tego rodzaju często charakteryzują się znacznym stopniem złożoności prawnej, technicznej i ekonomicznej. Niejednokrotnie osią konfliktu jest nie tyle sama zasada przysługiwania określonego prawa czy roszczenia, ile wysokość należnego świadczenia, wartość nieruchomości albo sposób rozliczenia wzajemnych zobowiązań. Dotyczy to w szczególności sporów związanych z: wysokością odszkodowań za nieruchomości przejmowane na cele publiczne; określaniem wartości nieruchomości i praw majątkowych w związku z realizacją inwestycji publicznych; rozliczeniami wynikającymi z korzystania z nieruchomości publicznych, w tym stosunków najmu, dzierżawy i innych umów; wysokością wynagrodzenia za korzystanie z cudzych nieruchomości oraz ustanawianiem ograniczonych praw rzeczowych; roszczeniami odszkodowawczymi związanymi z działalnością administracji publicznej; rozliczeniami pomiędzy jednostkami samorządu terytorialnego a podmiotami prywatnymi oraz sporami dotyczącymi realizacji umów inwestycyjnych i przedsięwzięć infrastrukturalnych.

Oczywiście nie każda sprawa tego rodzaju może zostać rozstrzygnięta w drodze mediacji. O dopuszczalności zawarcia ugody decydują właściwe przepisy prawa oraz charakter konkretnej sprawy. Niemniej w przypadkach, w których istnieje prawna możliwość polubownego rozwiązania sporu, profesjonalna wycena nieruchomości może mieć istotne znaczenie dla osiągnięcia porozumienia.

Na szczególną uwagę zasługuje możliwość korzystania z wiedzy rzeczoznawcy majątkowego jako niezależnego eksperta wspierającego uczestników mediacji. W sytuacji, gdy strony sporu prezentują rozbieżne stanowiska dotyczące wartości nieruchomości lub określonych świadczeń majątkowych, uzyskanie rzetelnej i bezstronnej opinii specjalistycznej może stworzyć podstawę do dalszych negocjacji. Rzeczoznawca majątkowy nie zastępuje mediatora, którego zadaniem jest wspieranie komunikacji pomiędzy stronami i ułatwianie wypracowania porozumienia. Może natomiast dostarczyć uczestnikom postępowania wiedzy specjalistycznej, niezbędnej do oceny ekonomicznych konsekwencji proponowanych rozwiązań.

W przypadku sporów z udziałem podmiotów publicznych znaczenie profesjonalnego określenia wartości nieruchomości jest szczególnie istotne ze względu na konieczność ochrony mienia publicznego, gospodarność podejmowanych działań i odpowiedzialność osób reprezentujących instytucje publiczne. Ugoda oparta na prawidłowo ustalonych przesłankach ekonomicznych i odpowiednio udokumentowanych analizach może ułatwić wykazanie racjonalności przyjętego rozwiązania. Należy jednak podkreślić, że ustalenie wartości nieruchomości nie przesądza automatycznie o dopuszczalności ani treści ugody. Stanowi jeden z elementów procesu decyzyjnego, który musi uwzględniać również właściwe regulacje prawne i interes publiczny.

Udział przedstawicieli środowiska rzeczoznawców majątkowych w Kopernikańskim Kongresie Mediacji stanowił okazję do spojrzenia na te zagadnienia w szerszym kontekście – nie tylko sporów pomiędzy podmiotami prywatnymi, lecz także relacji obywatela z administracją i problematyki gospodarowania mieniem publicznym.

Kontynuacją dyskusji o przyszłości mediacji było Seminarium Mediacyjne „Perspektywy i kierunki zmian – Etyka i odpowiedzialność zawodowa mediatora”, zorganizowane 22 października 2026 r. w Warszawie. Organizatorem wydarzenia było Centrum Mediacji przy Krajowej Izbie Gospodarczej w Warszawie.

Tematyka Seminarium koncentrowała się na zagadnieniach o fundamentalnym znaczeniu dla dalszego rozwoju mediacji jako profesjonalnej działalności wymagającej szczególnych kompetencji, odpowiedzialności oraz przestrzegania zasad etycznych.

Spotkanie zostało zainicjowane panelem z udziałem przedstawicieli środowiska naukowego, wymiaru sprawiedliwości oraz praktyków mediacji, w którym aktywny udział wzięli: prof. dr hab. Ewa Gmurzyńska; prof. UAM dr hab. Joanna Mucha; SSR Ewa Drzewiecka; prof. dr hab. Andrzej Torbus; Marek Miller – Prezes Prokuratorii Generalnej RP; dr Paweł Kłos oraz adw. Cezary Rogula. Wystąpienia oraz dyskusja dotyczyły między innymi statusu zawodowego mediatora, modeli odpowiedzialności za wykonywane czynności, rozproszonego charakteru regulacji dotyczących odpowiedzialności mediatorów, tajemnicy mediacji, kompetencji komunikacyjnych oraz przyszłości zawodu mediatora.

Istotnym elementem Seminarium była również dyskusja nad Kodeksem Etycznym Mediatorów Polskich i kierunkami dalszego rozwoju zasad etycznych obowiązujących osoby wykonujące tę działalność, a także nad modelem odpowiedzialności mediatorów. 

Problematyka podejmowana podczas warszawskiego Seminarium jest szczególnie bliska środowisku rzeczoznawców majątkowych. Podobnie jak w przypadku mediacji, wykonywanie zawodu rzeczoznawcy majątkowego opiera się na zaufaniu do profesjonalizmu, niezależności, bezstronności i odpowiedzialności osoby wykonującej czynności zawodowe. Zasadniczą rolę odgrywają również standardy postępowania zawodowego oraz normy etyczne służące zapewnieniu odpowiedniej jakości świadczonych usług i ochronie interesów uczestników obrotu gospodarczego. Dyskusja nad przyszłością zawodu mediatora, zasadami odpowiedzialności zawodowej i mechanizmami zapewniania odpowiednich standardów wykonywania tej działalności wpisuje się zatem w szerszą problematykę profesjonalizacji zawodów opartych na zaufaniu publicznym.

Udział w Kopernikańskim Kongresie Mediacji w Toruniu oraz Seminarium Mediacyjnym w Warszawie pozwolił dostrzec kilka istotnych kierunków rozwoju polskiego systemu mediacji.

Pierwszym z nich jest potrzeba zdecydowanie szerszego wykorzystywania mediacji w sektorze publicznym, w szczególności w postępowaniach administracyjnych oraz sporach gospodarczych z udziałem instytucji publicznych.

Drugim jest konieczność budowania odpowiednich warunków prawnych i organizacyjnych, które pozwolą przedstawicielom administracji korzystać z mediacji bez nieuzasadnionych obaw przed odpowiedzialnością za podejmowanie racjonalnych decyzji ugodowych.

Trzecim kierunkiem jest profesjonalizacja mediacji, rozwijanie standardów etycznych i odpowiedzialności zawodowej mediatorów oraz zapewnianie odpowiedniego poziomu kompetencji osób prowadzących postępowania mediacyjne.

Nie mniej ważna pozostaje edukacja – zarówno osób pełniących funkcje publiczne, jak i obywateli oraz przedsiębiorców.

Z perspektywy Polskiej Federacji Stowarzyszeń Rzeczoznawców Majątkowych szczególnie istotne jest również dostrzeganie możliwości współpracy mediatorów z przedstawicielami innych zawodów specjalistycznych. W wielu przypadkach skuteczne rozwiązanie sporu wymaga bowiem nie tylko umiejętności prowadzenia dialogu, ale także profesjonalnej wiedzy prawniczej, ekonomicznej lub technicznej. Rzeczoznawcy majątkowi, dysponując specjalistycznymi kompetencjami w zakresie określania wartości nieruchomości i praw majątkowych, mogą odegrać w tym procesie ważną rolę.

Obecność przedstawicieli środowiska rzeczoznawców majątkowych na obu wydarzeniach potwierdza zainteresowanie naszego środowiska problematyką mediacji oraz możliwościami wykorzystania wiedzy specjalistycznej w polubownym rozwiązywaniu sporów.

Krzysztof Gabrel
Prezydent PFSRM