PFSRM przyjęła „Dobre praktyki” opiniowania kandydatów na biegłych sądowych.
Środowiskowy standard rzeczoznawców majątkowych wobec aktualnych wyzwań systemu biegłych sądowych.
Rada Krajowa Polskiej Federacji Stowarzyszeń Rzeczoznawców Majątkowych przyjęła dokument „Dobre praktyki w zakresie wydawania przez stowarzyszenia członkowskie opinii dotyczących kandydatów na biegłych sądowych oraz biegłych ubiegających się o ponowne ustanowienie”. Dokument został przyjęty uchwałą Rady Krajowej PFSRM nr 9/06/2026 z dnia 15 czerwca 2026 r. i stanowi rekomendowany standard postępowania dla stowarzyszeń zrzeszonych w Federacji.
Przyjęcie „Dobrych praktyk” jest samodzielną inicjatywą środowiska rzeczoznawców majątkowych. Dokument nie stanowi wykonania projektowanej ustawy o biegłych sądowych i instytucjach opiniujących, nie jest elementem projektowanego systemu certyfikacji biegłych ani nie zastępuje kompetencji sądów w zakresie ustanawiania biegłych. Jego znaczenie polega na tym, że środowisko zawodowe rzeczoznawców majątkowych, korzystając z własnego doświadczenia, stworzyło przejrzyste, jednolite i możliwe do stosowania kryteria opiniowania kandydatów na biegłych sądowych z zakresu szacowania nieruchomości.
Dlaczego przyjęcie „Dobrych praktyk” jest istotne
Rzeczoznawcy majątkowi od wielu lat pełnią istotną funkcję w postępowaniach sądowych, egzekucyjnych i przygotowawczych. Znaczna liczba rzeczoznawców majątkowych wykonuje czynności biegłych sądowych z zakresu wyceny nieruchomości, a opinie o wartości nieruchomości mają często bezpośredni wpływ na rozstrzygnięcia dotyczące praw majątkowych obywateli, przedsiębiorców i jednostek sektora publicznego. PFSRM wskazywała w uwagach do projektu ustawy, że zawód rzeczoznawcy majątkowego jest zawodem regulowanym, wykonywanym na podstawie państwowych uprawnień zawodowych, a jego wykonywanie podlega szczególnym wymogom prawnym, etycznym i zawodowym.
W obecnym stanie prawnym funkcja biegłego sądowego z zakresu szacowania nieruchomości jest ściśle powiązana z posiadaniem uprawnień rzeczoznawcy majątkowego. Zgodnie z ustawą o gospodarce nieruchomościami biegłych sądowych z tego zakresu powołuje się lub ustanawia spośród osób posiadających uprawnienia zawodowe w zakresie szacowania nieruchomości, a rzeczoznawca majątkowy nie może odmówić pełnienia funkcji biegłego sądowego. Jednocześnie rzeczoznawca majątkowy jest zobowiązany do wykonywania czynności zawodowych ze szczególną starannością, zgodnie z przepisami prawa i zasadami etyki zawodowej, przy zachowaniu bezstronności oraz tajemnicy zawodowej.
Oznacza to, że kandydat na biegłego sądowego z zakresu wyceny nieruchomości powinien być oceniany nie tylko przez pryzmat formalnego posiadania uprawnień zawodowych, lecz także przez pryzmat realnego doświadczenia, przygotowania do pracy w warunkach procesu sądowego, umiejętności sporządzania opinii w sprawach złożonych, doskonalenia zawodowego oraz przestrzegania standardów etycznych.
„Dobre praktyki” jako odpowiedź środowiska zawodowego
Przyjęty dokument ma na celu ujednolicenie sposobu działania stowarzyszeń członkowskich PFSRM przy sporządzaniu opinii dotyczących kandydatów na biegłych sądowych oraz biegłych ubiegających się o ponowne ustanowienie.
„Dobre praktyki” opierają się na kilku zasadach podstawowych:
- opinia stowarzyszenia powinna być sporządzana rzetelnie, bezstronnie i na podstawie udokumentowanych informacji;
- opinia powinna jasno wskazywać zakres wiedzy stowarzyszenia o kandydacie i źródła danych;
- stowarzyszenie powinno unikać ocen dotyczących cech osobistych, koncentrując się na faktach oraz na spełnieniu albo niespełnieniu rekomendowanych kryteriów;
- postępowanie opiniujące powinno być przejrzyste, możliwe do odtworzenia i oparte na dokumentach weryfikacyjnych.
Tak ujęty model opiniowania ogranicza ryzyko dowolności oraz wzmacnia znaczenie opinii organizacji zawodowej jako dokumentu pomocnego dla sądu lub prezesa sądu okręgowego. Opinia stowarzyszenia nie przesądza o ustanowieniu biegłego, ale może stanowić istotny materiał pozwalający ocenić przygotowanie zawodowe kandydata w danej specjalności.
Minimalne kryteria rekomendowane przez PFSRM
Dokument wskazuje minimalne kryteria rekomendowane dla wydania opinii pozytywnej. Obejmują one w szczególności:
- Staż uprawnień zawodowych – posiadanie uprawnień rzeczoznawcy majątkowego co najmniej od 5 lat.
- Aktywność zawodową o potwierdzonej złożoności – wykazanie w ostatnich 3 latach wykonania co najmniej 20 operatów szacunkowych o charakterze złożonym, pozwalających wykazać doświadczenie w rozwiązywaniu problemów typowych dla opiniowania na potrzeby organów wymiaru sprawiedliwości.
- Przygotowanie do roli biegłego – ukończenie specjalistycznego szkolenia z zakresu czynności rzeczoznawcy majątkowego jako biegłego sądowego, z wyszczególnieniem tematycznym.
- Doskonalenie zawodowe – wykazanie realizacji obowiązku doskonalenia zawodowego zgodnie z obowiązującymi przepisami w okresie ostatnich 5 lat.
Dokument przewiduje także możliwość uwzględnienia stanowiska komisji etyki, jeżeli taka komisja działa w danym stowarzyszeniu. Dotyczy to w szczególności informacji, czy wobec kandydata w okresie 3 lat prowadzono postępowania zakończone stwierdzeniem naruszeń albo czy nałożono środki dyscyplinarne.
Zespół opiniujący i rodzaje rozstrzygnięć
„Dobre praktyki” rekomendują, aby oceny dokonywał Zespół Opiniujący powoływany przez zarząd stowarzyszenia. Zalecany jest co najmniej dwuosobowy skład zespołu, obejmujący członka zarządu stowarzyszenia oraz osobę posiadającą doświadczenie w opiniowaniu na potrzeby sądów, na przykład czynnego albo byłego biegłego sądowego. Opcjonalnie w skład zespołu może wchodzić członek komisji etyki, jeżeli taka komisja funkcjonuje w danym stowarzyszeniu.
Dokument przewiduje trzy możliwe rozstrzygnięcia:
- opinię pozytywną – gdy kandydat spełnia wszystkie minimalne kryteria rekomendowane;
- opinię neutralną, opisową – gdy kandydat spełnia większość kryteriów, lecz nie wszystkie albo nie wykazał ich spełnienia w stopniu pozwalającym na jednoznaczną ocenę;
- odmowę wydania opinii – w przypadku przeszkód formalnych uniemożliwiających ocenę albo stwierdzenia, że kandydat nie spełnia istotnej części minimalnych kryteriów rekomendowanych.
Istotne jest, że odmowa wydania opinii nie jest oceną merytoryczną kandydata i nie przesądza o spełnianiu przez niego warunków ustanowienia biegłym sądowym. Decyzja w tym zakresie należy do sądu lub właściwego organu.
Znaczenie „Dobrych praktyk” w świetle projektu ustawy o biegłych sądowych
Przyjęcie dokumentu następuje równolegle do prac nad projektem ustawy o biegłych sądowych i instytucjach opiniujących. Projekt ustawy przewiduje zasadniczą zmianę modelu funkcjonowania biegłych sądowych w Polsce. Jego podstawowe założenia obejmują między innymi powołanie Państwowej Komisji Certyfikacyjnej, wprowadzenie certyfikacji biegłych sądowych, utworzenie Krajowego Rejestru Biegłych Sądowych i Instytucji Opiniujących, uregulowanie statusu instytucji opiniujących, określenie zasad wykonywania czynności biegłego oraz wprowadzenie mechanizmów oceny i nadzoru nad jakością opiniowania.
Z tej perspektywy „Dobre praktyki” PFSRM mają znaczenie podwójne.
Po pierwsze, są praktyczną odpowiedzią środowiska zawodowego na aktualne potrzeby systemu wymiaru sprawiedliwości. Już dzisiaj, niezależnie od projektowanych zmian ustawowych, istnieje potrzeba zapewnienia większej przejrzystości procesu opiniowania kandydatów na biegłych sądowych. Dokument PFSRM porządkuje tę sferę w ramach kompetencji stowarzyszeń członkowskich.
Po drugie, dokument pokazuje, że profesjonalizacja funkcji biegłego sądowego nie musi być wyłącznie wynikiem centralnej regulacji ustawowej. Może i powinna być również efektem odpowiedzialności środowiska zawodowego, które najlepiej zna specyfikę danej profesji, jej metodologię, wymagania praktyczne oraz standardy wykonywania czynności zawodowych.
Stanowisko PFSRM wobec projektowanej reformy
PFSRM pozytywnie ocenia sam fakt podjęcia prac nad kompleksową regulacją dotyczącą biegłych sądowych. Federacja od wielu lat uczestniczy w debacie nad standardami pracy biegłych, prowadzi szkolenia specjalistyczne dla rzeczoznawców majątkowych wykonujących czynności na potrzeby sądów i organów egzekucyjnych oraz bierze udział w procesach legislacyjnych dotyczących funkcjonowania biegłych.
Jednocześnie PFSRM w uwagach do projektu ustawy wskazała kwestie wymagające szczególnej ostrożności legislacyjnej.
Po pierwsze, w przypadku wyceny nieruchomości należy uwzględnić indywidualny charakter uprawnień zawodowych rzeczoznawcy majątkowego. Uprawnienia te są nadawane osobie fizycznej, po spełnieniu ustawowych wymagań i przejściu postępowania kwalifikacyjnego. Dlatego projektowana regulacja nie powinna prowadzić do niejasności, czy w dziedzinach opartych na indywidualnych uprawnieniach zawodowych kompetencje opiniodawcze mogłyby być przypisywane instytucjom opiniującym w sposób oderwany od statusu osób posiadających właściwe uprawnienia.
Po drugie, konieczne jest precyzyjne określenie roli organizacji zawodowych. PFSRM zwróciła uwagę, że projekt posługuje się różnymi określeniami, takimi jak „organizacje zrzeszające biegłych”, „organizacje i stowarzyszenia zawodowe lub naukowe” czy „stowarzyszenia zrzeszające osoby wykonujące określony zawód bądź działalność”. W ocenie Federacji kompetencje w sprawach dotyczących danej specjalności powinny przysługiwać przede wszystkim organizacjom zawodowym reprezentującym daną profesję, a nie bliżej niedookreślonym organizacjom o charakterze interdyscyplinarnym.
Po trzecie, PFSRM wskazała na potrzebę ostrożnego podejścia do standaryzacji badań i określania czasochłonności procedur. Wycena nieruchomości jest dziedziną, w której metodyka wynika z przepisów prawa, standardów zawodowych, praktyki rynkowej i charakteru konkretnego przypadku. Nadmierne lub arbitralne ujednolicanie czasochłonności czynności może nie oddawać rzeczywistego stopnia skomplikowania opinii, zwłaszcza w sprawach obejmujących złożone stany prawne, skomplikowane struktury najmu, nieruchomości wielofunkcyjne albo nietypowe uwarunkowania rynkowe.
Po czwarte, Federacja podkreśliła konieczność proporcjonalnego i obiektywnego systemu oceny pracy biegłego. Ocena nie powinna być oparta na kryteriach nieostrych lub nadmiernie uznaniowych, takich jak ogólna „przydatność opinii do rozstrzygnięcia sprawy”, lecz na elementach możliwych do weryfikacji: terminowości, kompletności, jasności, wewnętrznej spójności oraz odpowiedzi na tezę dowodową.
Po piąte, PFSRM wskazała na potrzebę realnego uregulowania kwestii wynagradzania biegłych, terminowości wypłaty należności, odsetek, waloryzacji stawek oraz konsekwencji podatkowych opóźnień w wypłatach. Problem wynagrodzenia biegłych jest jednym z kluczowych czynników wpływających na dostępność ekspertów, jakość opiniowania oraz gotowość specjalistów do pełnienia funkcji biegłych sądowych.
„Dobre praktyki” jako element odpowiedzialności środowiskowej
Przyjęcie „Dobrych praktyk” należy oceniać jako działanie wyprzedzające i porządkujące. PFSRM nie ogranicza się do udziału w konsultacjach legislacyjnych, lecz równolegle podejmuje działania wewnątrzśrodowiskowe, które wzmacniają standardy zawodowe i poprawiają jakość współpracy z wymiarem sprawiedliwości.
Dokument ma szczególne znaczenie dla:
- stowarzyszeń członkowskich PFSRM, ponieważ daje im jednolitą procedurę postępowania przy opiniowaniu kandydatów;
- kandydatów na biegłych sądowych, ponieważ wskazuje z góry znane, obiektywne i udokumentowane kryteria oceny;
- sądów i prezesów sądów, ponieważ pozwala uzyskać opinię opartą na sprawdzalnych przesłankach;
- całego środowiska rzeczoznawców majątkowych, ponieważ wzmacnia standard odpowiedzialnego wykonywania funkcji biegłego sądowego;
- uczestników postępowań, ponieważ jakość opinii biegłego ma bezpośredni wpływ na sprawność i rzetelność postępowań.
Podsumowanie
Przyjęcie przez Radę Krajową PFSRM „Dobrych praktyk” jest ważnym krokiem w kierunku dalszej profesjonalizacji wykonywania czynności biegłego sądowego przez rzeczoznawców majątkowych. Dokument porządkuje sposób opiniowania kandydatów, wzmacnia transparentność działania stowarzyszeń członkowskich i opiera proces opiniowania na przesłankach możliwych do udokumentowania.
Jednocześnie „Dobre praktyki” pokazują, że środowisko rzeczoznawców majątkowych aktywnie odpowiada na wyzwania związane z funkcjonowaniem biegłych sądowych, niezależnie od trwających prac legislacyjnych. Projektowana ustawa o biegłych sądowych może w przyszłości zasadniczo zmienić system certyfikacji i nadzoru nad biegłymi, jednak już dziś konieczne jest budowanie standardów, które zwiększają zaufanie do opinii, sądów i ekspertów.
PFSRM będzie nadal aktywnie uczestniczyć w pracach nad rozwiązaniami dotyczącymi biegłych sądowych, zabiegając o to, aby przyszłe regulacje uwzględniały specyfikę zawodu rzeczoznawcy majątkowego, indywidualny charakter uprawnień zawodowych, realia opiniowania sądowego oraz potrzebę zachowania wysokiego poziomu merytorycznego, etycznego i organizacyjnego wykonywania funkcji biegłego sądowego.
Krzysztof Gabrel
Prezydent PFSRM
Projekt „Dobrych praktyk” opracował Zespół w składzie: Agata Gorycka, Adrianna Szarafińska, Małgorzata Skąpska, Mateusz Bielewski oraz Martyna Pawłowska.
„Dobre praktyki w zakresie wydawania przez stowarzyszenia członkowskie opinii dotyczących kandydatów na biegłych sądowych oraz biegłych ubiegających się o ponowne ustanowienie” w plikach do pobrania.
dodano: Środa, 01/07/2026 12:31
ostatnia aktualizacja: Czwartek, 02/07/2026 12:32
