Rada Krajowa Polskiej Federacji Stowarzyszeń Rzeczoznawców Majątkowych przyjęła dokument pn. „Zasady korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji (AI) przez rzeczoznawców majątkowych”.

Przyjęcie dokumentu stanowi odpowiedź środowiska zawodowego rzeczoznawców majątkowych na dynamiczny rozwój nowych technologii, w tym narzędzi sztucznej inteligencji, które coraz częściej znajdują zastosowanie w analizie danych, porządkowaniu informacji, wspomaganiu pracy eksperckiej oraz organizacji procesów zawodowych.
Polska Federacja Stowarzyszeń Rzeczoznawców Majątkowych dostrzega potencjał technologii AI, ale jednocześnie podkreśla, że ich stosowanie w zawodzie zaufania publicznego wymaga szczególnej odpowiedzialności, świadomości ryzyk oraz zachowania najwyższych standardów etycznych i zawodowych. Przyjęte Zasady w sposób kompleksowy łączą wymogi unijnego rozporządzenia AI Act, ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz Kodeksu Etyki Zawodowej PFSRM. 

Cel przyjęcia dokumentu
Celem przyjętych Zasad jest wskazanie ram odpowiedzialnego, świadomego i bezpiecznego korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji przez rzeczoznawców majątkowych. Dokument porządkuje podstawowe pojęcia związane z AI, określa zasady korzystania z tego rodzaju narzędzi w praktyce zawodowej oraz wskazuje granice ich dopuszczalnego wykorzystania.
Zasady mają wspierać rzeczoznawców majątkowych w korzystaniu z nowoczesnych rozwiązań technologicznych w sposób zgodny z przepisami prawa, Kodeksem Etyki Zawodowej Rzeczoznawców Majątkowych, obowiązkiem zachowania tajemnicy zawodowej, zasadą szczególnej staranności oraz wymogiem niezależnego osądu zawodowego.
Dokument podkreśla, że narzędzia AI mogą pełnić wyłącznie funkcję pomocniczą. Nie zastępują one rzeczoznawcy majątkowego, jego wiedzy, doświadczenia, odpowiedzialności zawodowej ani samodzielnego procesu wnioskowania. Ostateczna decyzja dotycząca wyboru podejścia, metody, techniki, analizy rynku oraz określenia wartości nieruchomości zawsze należy do rzeczoznawcy majątkowego.

Znaczenie dokumentu dla środowiska zawodowego
Przyjęcie Zasad ma istotne znaczenie dla środowiska rzeczoznawców majątkowych. Jest wyrazem aktywnego podążania za zmianami technologicznymi oraz odpowiedzialnego kształtowania standardów wykonywania zawodu w warunkach cyfrowej transformacji.
Rozwój sztucznej inteligencji tworzy nowe możliwości w zakresie analizy danych, opracowywania informacji, wspomagania czynności redakcyjnych, technicznego porządkowania tekstu, analizy dużych zbiorów danych oraz modelowania zależności rynkowych. Jednocześnie technologie te wiążą się z ryzykami, takimi jak generowanie informacji nieprawdziwych, stronniczość algorytmiczna, nadmierne poleganie na wynikach systemów AI, brak przejrzystości działania niektórych modeli oraz zagrożenia dla poufności danych.
Z tego względu tworzące PFSRM stowarzyszenia uznały za konieczne przyjęcie dokumentu, który z jednej strony nie blokuje korzystania z nowoczesnych technologii, a z drugiej jednoznacznie wskazuje, że ich stosowanie musi pozostawać podporządkowane standardom wykonywania zawodu rzeczoznawcy majątkowego.

Najważniejsze obszary uregulowane w Zasadach
Przyjęty dokument obejmuje w szczególności:
- zdefiniowanie podstawowych pojęć związanych ze sztuczną inteligencją, w tym modelu AI, systemu AI, narzędzia AI, LLM, LMM, halucynacji AI, stronniczości algorytmicznej, błędu automatyzacji, modelu typu „czarna skrzynka” oraz AVM;
- potwierdzenie nadrzędności przepisów prawa, Kodeksu Etyki oraz profesjonalnego osądu rzeczoznawcy majątkowego nad wynikami generowanymi przez narzędzia AI;
- wskazanie, że rzeczoznawca majątkowy ponosi pełną odpowiedzialność za treść i formę sporządzanych opracowań, także wtedy, gdy korzysta z narzędzi AI;
- określenie obowiązku krytycznej weryfikacji danych wejściowych oraz wyników generowanych przez systemy AI;
- zwrócenie uwagi na ryzyka związane z halucynacjami systemów AI, stronniczością algorytmiczną i błędem automatyzacji;
- podkreślenie obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej i ochrony danych wprowadzanych do narzędzi AI;
- określenie potrzeby dokumentowania sposobu wykorzystania narzędzi AI w przypadkach, w których ich zastosowanie wpływa na tok analizy, przyjęte założenia lub wynik wyceny;
- zaakcentowanie konieczności podnoszenia kompetencji zawodowych w zakresie nowych technologii;
- wskazanie, że korzystanie z AI nie może prowadzić do obniżenia jakości usług, podważenia godności zawodu ani oferowania czynności zawodowych za wynagrodzenie uniemożliwiające ich wykonanie ze szczególną starannością.

Odpowiedzialne korzystanie z AI
PFSRM wskazuje, że sztuczna inteligencja może stanowić użyteczne wsparcie w pracy rzeczoznawcy majątkowego, w szczególności w zakresie czynności pomocniczych, organizacyjnych, redakcyjnych i analitycznych. Jej wykorzystanie wymaga jednak rozumienia ograniczeń stosowanych narzędzi, znajomości źródeł danych, umiejętności weryfikacji wyników oraz zachowania zawodowego sceptycyzmu.
Szczególne znaczenie ma ochrona informacji objętych tajemnicą zawodową. Rzeczoznawca majątkowy powinien każdorazowo ocenić, czy dane wprowadzane do narzędzia AI mogą identyfikować nieruchomość, klienta, strony czynności, treść umów, dane finansowe lub inne informacje poufne. Korzystanie z narzędzi AI nie może prowadzić do nieuprawnionego ujawnienia takich informacji ani do utraty kontroli nad danymi powierzonymi rzeczoznawcy majątkowemu.
Dokument odróżnia również standardowe czynności pomocnicze, takie jak korekta językowa, streszczenie czy techniczne porządkowanie tekstu, od zastosowań AI, które mogą mieć istotny wpływ na proces i wynik wyceny nieruchomości. W tym drugim przypadku konieczne jest zachowanie szczególnej transparentności, dokumentowanie zakresu wykorzystania narzędzia oraz możliwość odtworzenia przyjętego toku rozumowania.

Nowoczesność przy zachowaniu standardów zawodu
Przyjęcie Zasad potwierdza, że środowisko rzeczoznawców majątkowych świadomie uczestniczy w procesie zmian technologicznych i dostrzega potrzebę korzystania z rozwiązań odpowiadających współczesnym realiom rynku. Jednocześnie PFSRM podkreśla, że nowoczesność w zawodzie rzeczoznawcy majątkowego nie polega na bezkrytycznym zastępowaniu wiedzy eksperckiej technologią, lecz na umiejętnym wykorzystywaniu narzędzi cyfrowych przy zachowaniu odpowiedzialności, niezależności, rzetelności i szczególnej staranności.
Zasady korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji przez rzeczoznawców majątkowych mają służyć ochronie jakości wykonywania zawodu, bezpieczeństwu klientów, transparentności procesu wyceny oraz utrzymaniu zaufania publicznego do rzeczoznawców majątkowych.
Przyjęty dokument stanowi ważny krok w kierunku odpowiedzialnego wdrażania nowych technologii w praktyce zawodowej oraz budowania standardów korzystania z AI w sposób zgodny z etyką, prawem i profesjonalnym charakterem zawodu rzeczoznawcy majątkowego.

Joanna Grzesiak
Wiceprezydent PFSRM
Przewodnicząca Zespołu ds. AI PFSRM